Cees Bongenaar

“Met mijn beta achtergrond, persoonlijke betrokkenheid, kennis van de primaire processen en de bestuurlijke informatievoorziening bij de reclassering weet ik bij elke volgende stap in het programma een gezonde afweging te maken tussen ratio en emotie.”

Afwegen

Cees Bongenaar is heilig overtuigd van de positieve werking van voorwaardelijke sancties op de samenleving. “Voorwaardelijke straffen zijn goedkoper, maar voorwaarde is natuurlijk wel dat het op een wijze gebeurt, dat deelname aan de maatschappij verantwoord is.” En juist daar schort het in de praktijk nog aan. Toezicht blijkt niet altijd te werken. Een nieuwe, integrale productfolio moet daar verandering in brengen. Het programma redesign Toezicht is in volle werking.

‘Opsluiten en nooit meer vrijlaten’

Hoe vaak krijgt Cees Bongenaar het niet te horen als op verjaardagspartijtjes weerzinwekkende misdaden ter sprake komen? Cees Bongenaar glimlacht. Het ontwikkelen van een plan van aanpak, het inrichten van de programmaorganisatie, het bepalen van normen voor de toekomstige financiering. Cees Bongenaar kan als adviseur helemaal zijn ei kwijt in het programma. “Met mijn beta achtergrond, persoonlijke betrokkenheid, kennis van de primaire processen en de bestuurlijke informatievoorziening bij de reclassering weet ik bij elke volgende stap in het programma een gezonde afweging te maken tussen ratio en emotie. En extra mooi is dat je helemaal in het hart van de maatschappelijke dienstverlening zit. Dit programma doet er toe.”

Desastreus

“Voor sommige mensen kan een detentieperiode niet lang genoeg duren”, komt Cees Bongenaar terug op de verjaardagsverhalen. “Maar geloof me, iemand als Germaine C, de vrouw die de tasjesdief doodreed, is het meest gebaat bij een voorwaardelijke straf. Als je haar opsluit en ze komt weer vrij, dan zijn de gevolgen desastreus. Zij heeft een baan en een sociaal netwerk. De kans op recidive is in haar geval heel klein.” Toch snapt hij de borrelpraat wel. “Het vertrekpunt voor de reclassering is de daders/verdachten, hun risico's en hun gedrag en niet de slachtoffers. ” De reclassering gaat er vanuit dat daders zelf verantwoordelijkheid dragen voor hun gedrag en dat zij kunnen leren dit gedrag te veranderen. De reclassering helpt hen die verantwoordelijkheid te dragen. Reclasseringsmedewerkers begeleiden hen bij de veranderingen die daar voor nodig zijn en zien erop toe dat zij doen wat ze moeten doen. Dat geldt ook voor de daders die dat niet willen. Het uitgangspunt van de reclassering is dat motivatie zelfs onder dwang ook veranderbaar is. Een uitzondering hierop vormt natuurlijk het deel van de reclasseringspopulatie dat bestaat uit daders die (tijdelijk) niet in staat zijn om hun eigen verantwoordelijkheid te nemen zoals mensen met psychische en psychiatrische stoornissen. Daarnaast doet de reclassering aan risicomanagement, onder andere omdat gedragsverandering niet in alle gevallen volledig haalbaar is. Dit om er te zorgen dat het risico dat iemand recidiveert en/of schade toebrengt, laag gehouden wordt, waardoor zijn deelname aan de maatschappij verantwoord is.”

Voorbij schieten

Dat de uitgangspunten van de reclassering hun doel nu wel eens voorbijschieten, wijdt Cees Bongenaar aan verschillende factoren. “Wat in de praktijk onder reclasseringstoezicht wordt verstaan is voor niemand helder. Individuele professionals handelen door gebrek aan standaardisatie op eigen houtje. Met drie reclasseringsinstanties in negentien verschillende arrondissementen is er geen zicht op de effectiviteit. Kennis en expertise ontbreken en er is onvoldoende uitwisseling van informatie binnen de strafrechtsketen. Als de één wat constateert en de ander controleert het niet, dan wordt het een dun verhaal. En dan gaat het een keer helemaal fout zoals in het geval van Julien C.. ”

Omarmen en toepassen

Cees Bongenaar hoopt en vertrouwt erop dat de nieuwe, gedetailleerde productportfolio eind 2008 ‘werkt’. Aan hem zal het niet liggen. Proeven, pilots, intensieve opleidingen. Het wordt een druk jaar voor de reclasseringsinstanties in alle arrondissementen. ”Het programma is pas geslaagd als iedereen het productontwerp omarmt en kan toepassen. Dat geldt ook voor de medewerkers van het Openbaar Ministerie en de ketencollega's die werkzaam zijn bij de Dienst Justitiële Inrichtingen. Want de rolopvatting van opdrachtgevers en de wijze waarop bijzondere voorwaarden worden geformuleerd in vonnissen en besluiten spelen een grote rol in de wijze waarop toezicht uitgevoerd kan worden. Welke gevallen stuurt het OM naar de reclassering? Vooraf moet bij alle partijen al helder zijn wat de aanpak is. Maatwerk dus.“

Programma Redesign Toezicht

Schoolvoorbeelden in een reeks van incidenten, die veel maatschappelijke en politieke discussie oproepen over de vraag of en hoe daders weer op verantwoorde wijze teruggebracht kunnen worden naar de samenleving. Uitkomst van het debat is dat er behoefte is aan strenger toezicht; een consequentere toepassing van de regels, minder vrijblijvende begeleiding en een betere beheersing van de risico's. Voor de reclasseringsorganisaties staat daarbij veel op het spel. Het spookscenario met Julien C. mag nooit meer voorkomen. Vanuit het Ministerie van Justitie heeft de Afdeling Reclassering van de Directie Sanctie- en Preventiebeleid daarom aan de reclasseringsorganisaties Stichting Reclassering Nederland (SRN), de verslavingsreclassering (GGz) en Leger des Heils Jeugdzorg & Reclassering in Nederland gevraagd een voorstel te doen voor een integrale productportfolio van toezichtproducten. Dit is vorm gegeven in het programma Redesign Toezicht. Het doel van dit programma is om te komen tot een meer transparante en effectieve manier van toezicht uitoefenen. Met als achterliggend maatschappelijk doel: verhoging van de effectiviteit van voorwaardelijke sancties. Het programma Redesign Toezicht vormt het sluitstuk van een groot verandertraject, gericht op een consequente strafrechtelijke afdoening en het terugdringen van recidive. Namens het Management Centrum speelt Cees Bongenaar een belangrijke rol in het programma Redesign Toezicht.

Cees Bongenaar

Persoonlijk betrokken

• Charles Terwindt
• Cees Bongenaar